Wypalenie zawodowe - jak je rozpoznać i sobie z nim poradzić?

Wypalenie zawodowe to coraz częściej pojawiający się problem zarówno wśród pracowników korporacji jak i małych i średnich przedsiębiorstw. Może dotknąć każdego bez względu na branże jak i rodzaj wykonywanych obowiązków.

Co to jest wypalenie zawodowe? Jak je rozpoznać? Co robić gdy dostrzeżemy symptomy wypalenia zawodowego?

W ramach miesiąca zdrowia psychicznego organizowanego z IT-Leaders.pl, porozmawialiśmy z Edytą Zawodną - psychoterapeutką, mediatorką związków, a także coachem biznesowym.

Joanna Tarnawska-Durda, IT-Leaders: Współpracujesz na co dzień z pracownikami przedsiębiorstw i z klientami biznesowymi, czy zdarza się, że klient zapisuje się na terapię z powodu wypalenia zawodowego?

Edyta Zawodna: Oczywiście! Praca, która staje się torturą to bardzo gorący temat ostatnich lat. Szczególnie w okresie pandemii, gdy wiele dużych przedsiębiorstw, a także małych i średnich firm przeszło na tryb pracy zdalnej. Taki sposób pracy wyzwolił pewne, destrukcyjne niekiedy cechy osobowości, charakterów, tendencji psychologicznych ludzi tam pracujących.


Abyście zdawali sobie Państwo sprawę o czym mówię - kilka konkretnych przykładów:

- zatracanie się w pracy - praca ponad siłę i ponad normę, bardzo często aby udowodnić jak angażuję się w pełnienie obowiązków (najlepiej, gdy przełożony zobaczy o której godzinie wysyłam wiadomości lub poprawki do projektów - co jest bardzo złudne, gdyż wbrew pozorom nie świadczy o zaangażowaniu, a braku umiejętności zarządzania czasem i niezdrowym podejściem do kwestii zawodowych)

- tendencje do przesuwania granic nierzadko kończących się tym, że laptop służbowy przestaje być zamykany, a udzielenie odpowiedzi na komunikatorze firmowym staje się ważniejsze od chociażby higieny snu

- brak umiejętności oddzielenia pracy zawodowej od życia prywatnego przejawiające się chociażby ruminacyjnym niekonstruktywnym myśleniem o kwestiach biznesowych, na które na tu i teraz nie mamy żadnego wpływu kosztem zaniedbywania rodziny lub obowiązków domowych

- deficyty w zakresie planowania i organizacji czasu pracy skutkujące poczuciem przytłoczenia zalegających zadań, frustracją i budującym się poczuciem „nie dam sobie rady” „nie poradzę sobie” oraz lęk, niepokój i obawa przed odkryciem prawdy „dowiedzą się, że nie posiadam odpowiednich kompetencji” 

- odkładanie na później i znana wszystkim prokrastynacja

Temat wypalenia zawodowego bardzo często pojawia się jako motyw przewodni na sesjach psychoterapeutycznych w moim gabinecie, a nierzadko sam w sobie powód zwrócenia się o pomoc.

Posiadam ponad 15 lat doświadczenia zawodowego pracując zarówno po stronie przedsiębiorcy na stanowiskach dyrektorskich oraz top menedżerskich jak również jako praktyk psychoterapeuta CBT oraz coach biznesowy. Znam obie strony medalu, dlatego tak skutecznie i efektywnie jestem w stanie na co dzień pomagać pracownikom i klientom biznesowym w ich codziennych trudnościach zdrowotnych, emocjonalnych, a także stricte biznesowych.

Taka szeroka perspektywa pozwala mi widzieć i doskonale rozumieć, z jaką trudnością zmaga się klient, gdy opowiada o tym, co czuje, jakie ma myśli i jak się zachowuje.

Joanna Tarnawska-Durda, IT-Leaders: Opowiedz, jak wygląda takie spotkanie w gabinecie.

Edyta Zawodna: Małe sprecyzowanie - wirtualnym gabinecie, na przykład na platformie Therapify. Przebieg terapii online jest podobny do przebiegu terapii odbywanej w bezpośrednim kontakcie: po kilku sesjach diagnostycznych zostają ustalone cele pracy terapeutycznej i zostaje zawarty pomiędzy terapeutą i klientem kontakt terapeutyczny. Sesje odbywają się z reguły raz w tygodniu. Długość procesu terapeutycznego jest zależna od rodzaju problemu i obranego do pracy celu.


Bardzo istotne jest, aby uświadomić sobie, że skuteczność terapii zależy przede wszystkim od kompetencji i doświadczenia prowadzących sesje, a nie od formy konsultacji. Online’owa forma kontaktu jest nawet bardziej korzystna dla pacjenta, bo osoby zapracowane nie mają tak luźnego grafiku i nie tracą czasu na dojazdy. Często też logistyka - dojazdy i zaburzenie rutyny dnia blokuje je przed zgłoszeniem się do terapeuty. W gabinecie online do listy „calli” dopisują po prostu spotkanie z terapeutą i zaczynają pracować nad swoim dobrostanem w sposób bardziej naturalny i nie wymagający tak dużych zmian w planie dnia. To pozwala im się łatwiej otworzyć i opowiedzieć, co się z nimi dzieje.

Joanna Tarnawska-Durda, IT-Leaders: Zatem pacjenci online mogą w prostszy sposób skorzystać z pomocy. Opowiedz, co powinno nam dać do myślenia i kiedy zgłosić się do psychologa. Kiedy można poznać, że praca jest torturą? Czy są jakieś charakterystyczne tego symptomy?

Edyta Zawodna: Najczęściej występującymi objawami, z którymi zwracają się do mnie klienci to zmiany jakie zaszły w ich sferze zawodowej, które są obserwowalne w ich życiu, na przestrzeni ostatnich miesięcy w kontekście:

- trudności z koncentracją, motywacją, energią do pracy

- zmniejszonego poczucia zaangażowania w wykonywanych zadaniach

- zmniejszonej satysfakcji z pracy (zarówno w kontekście pełnionego zakresu zadań, jak również relacji społecznych i biznesowych)

- poczucia braku sensu zawodowego (często słyszę, że klienci uświadamiają sobie, że „będę chodzić tam codziennie i nic się nie zmieni, cały czas to samo, bez sensu”)

- utrudnionej komunikacji, w tym problemy z zebraniem myśli, logicznym wysławianiem się, świeżym i kreatywnym spojrzeniem, bystrością

- obniżonych procesów poznawczych, popełniania błędów (które wcześniej nie miały miejsca lub zdarzały się bardzo rzadko)

- przemęczenia psychicznego i fizycznego, obniżonego napędu życiowego

- obniżonego poczucia własnej wartości i uzależniania własnej samooceny od opinii innych, a także osiąganych wyników - zgodnie z zasadą „jestem tyle wart ile osiągnąłem w pracy”

- poczucia nawarstwiania się ilości obowiązków i rodzące się przekonanie, że sobie nie poradzę

- prokrastynacji

- przewidywanie porażki („nie uda mi się” „nie dam rady” „to będzie porażka”)

- zniekształcenia poznawcze np. dychotomiczne myślenie, nadmierna generalizacja, selektywną uwaga, czytanie w myślach, wyolbrzymianie i minimalizowanie, personalizacja, nadmierna odpowiedzialność, rozumowanie emocjonalne, nadużywanie imperatywów, etykietowanie

- smutek, złość, frustracja, bezradność, bycie rozdrażnionym, a także rozbitym wewnętrznie („kompletnie nie wiem o co chodzi, nigdy tak się nie czułem, co się ze mną dzieje?”)

- konfliktów lub wycofania z relacji

- somatyzacji (ból w klatce piersiowej, ścisk żołądka, spięte i bolące ciało, ściśnięte gardło, bolącą żuchwa, migreny etc.)

Niemniej proszę pamiętać, że powyższe wymienione przeze mnie objawy, z którymi zwracają się klienci, to jedynie część z tego, co składa się na poczucie istnej tortury w sferze zawodowej.

Bezpłatna pomoc

Joanna Tarnawska-Durda, IT-Leaders: Rzeczywiście przytoczone symptomy brzmią bardzo poważnie, a kogo one mogą spotkać i kiedy?

Edyta Zawodna: To bardzo dobre pytanie, gdyż właśnie należy sobie zdać sprawę, że problem wypalenia zawodowego może dotyczyć absolutnie każdego, na każdym stanowisku, w każdej branży. Proces wypalenia zawodowego zaczyna się powoli i niezauważalnie, a ujawnia się zazwyczaj nagle i z dużą siłą.

Joanna Tarnawska-Durda, IT-Leaders: A dlaczego do tego właściwie dochodzi?

Edyta Zawodna: Syndrom wypalenia zawodowego rozwija się w głównej mierze z powodu źle zrównoważonych wzajemnych oddziaływań między tym, czego wymaga od danej osoby otaczający świat/otoczenie (rodzina, pracodawca), a zdolnością jednostki do znoszenia tych obciążeń. W tym również proszę pamiętać oczekiwań, jakie sami na siebie nakładamy. Tak! To całkiem często spotykany przeze mnie przypadek. Klienci perfekcjoniści, pracoholicy z nadmierną potrzebą poczucia kontroli sami siebie sabotują swoimi nadmiernie wygórowanymi ambicjami, które są niemożliwe do osiągnięcia. Poprzeczka stale jest podnoszona, a jej horyzontu nie widać - w końcu zawsze można zrobić więcej, lepiej, szybciej…

Pracuję z menedżerami, którzy w swoim dialogu wewnętrznym walczą z krytykiem, który wcale nie jest konstruktywny, nie dodaje pozytywnej energii ani dobrego nastroju - wręcz przeciwnie podcina skrzydła i sprawia, że zatracają się w pracy kosztem życia prywatnego i niejednokrotnie swojego zdrowia psychicznego.

Warto wspomnieć o teorii Perlmana i Hartmana. Przeanalizowali czterdzieści osiem definicji wypalenia zawodowego i stwierdzili zgodność rozumienia wypalania, będącego reakcją na przewlekły stres emocjonalny, z trzema komponentami: emocjonalnym i lub fizycznym wyczerpaniem, obniżoną wydajnością w pracy i nadmierną depersonalizacją. Inaczej mówiąc wypalenie zawodowe, które sprawia, że mamy poczucie iż nasza praca to tortura, to:

- utrata energii

- utrata entuzjazmu

- utrata pewności siebie.

I tu warto podkreślić, że określenie „istna tortura” jest jak najbardziej adekwatne. Ci ludzie realnie cierpią. Co prawda wypalenie zawodowe nie jest jednostką chorobową wg. Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (International Classification of Diseases) - jednak jego objawy potrafią dotkliwie zdezorganizować codzienność i przyczynić się np. do rozwijania się depresji, zaburzeń lękowych, ataków paniki, dlatego warto zwrócić się do specjalisty, gdy zaczniemy obserwować u siebie już pierwsze symptomy wypalenia.

Joanna Tarnawska-Durda, IT-Leaders: Kto jest najbardziej narażony na ryzyko wypalenia zawodowego?

Edyta Zawodna: Oczywiście na to ryzyko składa się bardzo wiele zmiennych jak np. rodzaj wykonywanej pracy, wiek, odporność na stres, odporność na rutynę, presję, satysfakcja z życia osobistego, która przekłada się na sferę zawodową (i na odwrót), wsparcie otoczenia, umiejętność zdrowej komunikacji.

Joanna Tarnawska-Durda, IT-Leaders: Wiemy na co powinniśmy zwracać uwagę, aby nie doszło do wypalenia zawodowego? 

Edyta Zawodna: Odpowiedzią na to pytanie może właściwie być lista objawów, które wcześniej przytoczyłam. To co często podpowiadam moim klientom to uważność na to w jaki sposób przeżywam swoje życie i jak realizuję swoje potrzeby. Proszę się zatrzymać chociaż na chwilę i świadomie odpowiedzieć sobie na pytania:

- Czy czuję satysfakcję ze swojego życia zawodowego?

- Czy realizuję się w taki sposób w jaki bym chciał/a?

- Czy czuję się doceniany/a?

- Czy daję sobie przestrzeń i zgodę na popełnianie błędów?

- Czy mam wsparcie otoczenia?

- Czy czuję, że jestem w dobrym miejscu?

- Czy wierzę w siebie i ufam podejmowanym przez siebie decyzjom?

- Czy mam energię do działania?

- Czy mam chęć do rozwijania się i nauki nowych umiejętności?

- Czy czuję się spełniony/a lub wiem jak osiągnąć ten stan?

Joanna Tarnawska-Durda, IT-Leaders: Dziękuję za inspirującą rozmowę i tak na koniec, co mogłaby Pani powiedzieć pacjentom w odpowiedzi na pytanie - co zrobić, aby praca nie była dla nas torturą?

Edyta Zawodna: Najprościej mówiąc trzeba zwracać uwagę na swoje samopoczucie i świadomie wybierać myśli i emocje, które nam towarzyszą na co dzień. Jeśli zaczynamy zauważać, że nasze samopoczucie znacząco się obniża, a czarne scenariusze zaczynają przejmować nad nami kontrolę - zgłosić się do specjalisty.

Zachęcam do rozważenia czy to nie jest właśnie ten moment, kiedy warto zwrócić się chociażby na konsultację do psychoterapeuty poznawczo - behawioralnego, który z pewnością pomoże rozwiać wszelkie wątpliwości i dostrzec możliwość rozwoju i szeroko pojętego wellbeingu.


Proszę pamiętać, że psychoterapia indywidualna w nurcie CBT to, poza dominującą obecnie na świecie formą leczenia zaburzeń psychicznych, przede wszystkim przestrzeń na rozwój osobisty dla nas wszystkich. Daje nam realne narzędzia podnoszenia komfortu w sferze kompetencji zawodowych, umiejętności społecznych, relacji, komunikacji, dobrostanu psycho- fizycznego, uważności, większej świadomości, autoobserwacji, własnych umiejętności sposobów radzenia sobie w zasadzie w każdej sytuacji. To piękny moment świadomego przebudzenia, pogodzenia się samemu ze sobą, zdrowego dojrzewania, rozkwitania, a także dokonywania decyzji w zgodzie ze sobą, swoją energią i swoim sercem.

Edyta Zawodna

Czy artykuł był pomocny? Prosimy o opinię

Liczba głosów 1, średnia 5/5

Mogą Cię zainteresować

Ta strona korzysta z ciasteczek aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie oznacza, że akceptujesz naszą politykę prywatności.