Anoreksja i bulimia - objawy, przyczyny, leczenie

Co najmniej 9% populacji ogólnej zmaga się z anoreksją, bulimią i pozostałymi postaciami zaburzeń odżywiania. Ich skuteczne leczenie wymaga szybkiego reagowania i prawidłowego rozpoznania. Czym różni się anoreksja od bulimii?  Kiedy należy prosić o pomoc specjalistów? Tego wszystkiego dowiesz się z poniższego artykułu. 

Anoreksja i bulimia - trudne zagadnienia o podobnym podłożu 

Szacuje się, że zaburzenia odżywiania są bezpośrednią przyczyną śmierci 10 200 osób rocznie. Oznacza to, że co 52 minuty na świecie umiera jedna osoba zmagająca się z nieprawidłowymi wzorcami żywieniowymi. 

Według klasyfikacji ICD-10 oraz DSM-V anoreksja (jadłowstręt psychiczny) i bulimia (żarłoczność psychiczna) należą do grupy zaburzeń psychicznych charakteryzujących się uporczywym zaburzeniem sposobu odżywiania, które upośledza zdrowie i/lub funkcjonowanie psychospołeczne. Choć anoreksja i bulimia są odrębnymi jednostkami chorobowymi, oba schorzenia cechuje nadmierne przywiązanie do własnego wyglądu i spożywanych pokarmów. U ich podstaw leżą zaburzenia natury psychicznej i psychospołecznej.

Zarówno anoreksja jak i bulimia częściej występują u kobiet. Szacuje się, że częstość występowania jadłowstrętu psychicznego w ciągu życia jest u nich nawet trzykrotnie większa niż u mężczyzn. Nie należy jednak zapominać, że mężczyźni również na nie chorują. 

Zniekształcony obraz własnego ciała. Co sprzyja rozwojowi anoreksji i bulimii?

Wiele aspektów obecnej kultury skupia uwagę odbiorcy na ciągłym dążeniu do utraty masy ciała. Skoncentrowanie mediów społecznościowych i przekazów telewizyjnych na kontrolowaniu wagi, odchudzaniu się lub osiąganiu “idealnego” rozmiaru może prowadzić do szeregu zaburzeń psychicznych, w tym właśnie zaburzeń odżywiania. 

Jest to aspekt szczególnie istotny w grupie osób młodych, ponieważ średnia wieku zachorowania zarówno na jadłowstręt psychiczny, jak i żarłoczność psychiczną w populacji ogólnej wynosi 18 lat.

Dlatego, szczególnie w tym wieku, warto czujnie obserwować ładunek emocjonalny, którym obdarza się zarówno jedzenie, jak i swoją sylwetkę, zwracając uwagę na możliwe objawy alarmowe anoreksji i bulimii. 

Jakie objawy powinny nas zaniepokoić? Czym różnią się anoreksja i bulimia.

Anoreksja

Jadłowstręt psychiczny od setek lat jest rozpoznawany w różnych kulturach. Chorzy charakteryzują się niską masą ciała, intensywnym lękiem przed przybraniem na wadze oraz zaburzonym postrzeganiem własnego ciała. Pacjenci często zachowują apetyt, mimo to ograniczają spożywane pokarmy ze względu na strach przed dodatkowymi kilogramami, który może prowadzić do zaburzeń lękowych. To zagadnienie poruszaliśmy w artykule o tym, czym są zaburzenia lękowe

Charakterystyczne objawy jadłowstrętu psychicznego

Większości osób anoreksja kojarzy się głównie z nieprawidłowym przyjmowaniem pokarmów. Niemniej, często nie zdajemy sobie sprawy z wieloaspektowości psychologicznych i behawioralnych oznak tej choroby. Do podstawowych objawów anoreksji zaliczamy przede wszystkim  symptomy związane ze spożywaniem pokarmów: 

  • obsesyjne zaabsorbowanie jedzeniem (np. zbieranie przepisów lub gromadzenie żywności),
  • strach przed niektórymi pokarmami,
  • przeszacowanie liczby spożywanych kalorii,
  • rytuały związane z jedzeniem (np. krojenie jedzenia na małe kawałki lub odmawianie mieszania różnych rodzajów lub kolorów jedzenia na talerzu)
  • obawy związane z jedzeniem w miejscach publicznych.

Należy jednak zauważyć, że poza typowymi oznakami, które wiążemy ze strachem przed przyrostem masy ciała, anoreksja wiąże się również z szeregiem objawów psychospołecznych, w tym: 

  • wycofaniem społecznym, 
  • niepokojem lub nadpobudliwością, 
  • problemem z regulowaniem emocji,
  • poczuciem nieskuteczności,
  • perfekcjonizmem,
  • koniecznością kontrolowania własnego środowiska. 

Bulimia 

Charakteryzuje się epizodami napadowego objadania się, rozumianego przez spożywanie zdecydowanie większej ilości jedzenia niż ta, którą  większość ludzi zjadłaby w podobnym czasie. Epizodom objadania sie towarzyszą ponadto mechanizmy kompensacyjne, stosowane przez osoby chorujące na bulimię, mające zapobiec przybieraniu na wadze, najczęściej wymioty, nadużywanie środków przeczyszczających, moczopędnych lub lewatyw, nadmierne ćwiczenia, post oraz ścisłe diety. 

Charakterystyczne objawy żarłoczności psychicznej

W przypadku bulimii, do najważniejszych objawów choroby zaliczamy: 

  • napadowe objadanie się,
  • niewłaściwe zachowanie kompensacyjne zapobiegające przybieraniu na wadze,
  • nadmierne zainteresowanie masą ciała i wyglądem sylwetki.

Do rozpoznania konieczne jest występowanie napadów objadanie się i niewłaściwych zachowań kompensacyjnych występujących co najmniej raz w tygodniu przez trzy miesiące. 

U pacjentów z bulimią często obserwuje się również współwystępowanie pewnych psychopatologii, które nie są na tyle ciężkie, aby spełniać kryteria zaburzenia osobowości, ale mimo to powodują upośledzenie funkcjonowania. 

Objawy, które współistnieją z typowymi, a które mogą wskazywać na bulimię

  • impulsywność – działanie bez myśli o konsekwencjach, nieodparcie popędu lub pokusy, która jest szkodliwa,
  • perfekcjonizm – dążenie do nierealistycznie wysokich standardów pomimo wystąpienia negatywnych konsekwencji,
  • kompulsywność — potrzeba porządku, symetrii, dokładności i kontroli,
  • narcyzm – nadmierna troska o wygląd fizyczny, potrzeba podziwu i zewnętrznego potwierdzenia ze strony innych.

Gdzie szukać pomocy? Leczenie zaburzeń odżywiania 

Zarówno w przypadku anoreksji jak i bulimii, kluczowe jest szybkie reagowanie. Jednym z największych wyzwań stojących przed lekarzami, psychologami i psychoterapeutami, pracującymi z osobami chorującymi na zaburzenia odżywiania jest przekonanie chorych do tego, że stan, w którym się znajdują, jest prawidłowy i pożądany. Kluczowe będzie tutaj dobranie odpowiedniego sposobu leczenia i znalezienie psychoterapeuty, który wzbudzi zaufanie pacjenta. Od czego należy zacząć?

Leczenie zaburzeń odżywiania to złożony proces. Wymaga współpracy ze strony szeregu specjalistów od lekarzy przez dietetyków po psychoterapeutów. Nie ma tutaj jedynego słusznego schematu terapii, są jednak zalecenia i możliwe ścieżki postępowania. 

Anoreksja

Podstawą leczenia anoreksji jest przywrócenie masy ciała z rehabilitacją żywieniową oraz psychoterapia. Wszystkie te zabiegi mają na celu przywrócenie zdrowych relacji pacjenta z jedzeniem. Wiele zależy jednak od długości trwania choroby. W przypadku chorych z ciężką i przewlekłą anoreksją, która utrzymuje się przez wiele lat, cele leczenia są modyfikowane w taki sposób, aby mniejszy nacisk kłaść na przyrost masy ciała, a większy na redukcję szkód oraz zarówno maksymalizację jakości życia, jak i funkcjonowania. 

Warto podkreślić, że większość pacjentów z anoreksją ma objawy zaburzeń depresyjnych (np. niemożność odczuwania szczęścia czy poczucie bezsensu) lub zaburzenia lękowe. Objawy te często ustępują, gdy pacjenci przybierają na wadze. Jednak w przypadku utrzymywania się zaburzeń depresyjnych i lękowych po przywróceniu wagi i zdrowia fizycznego, wskazana może być farmakoterapia. Więcej o depresji i możliwych sposobach leczenia przeczytasz w naszym artykule.

Ważnym aspektem zdrowienia osób z zaburzeniami odżywiania jest ponadto pomoc najbliższych. 

Bulimia 

Leczenie bulimii składa się z reguły, tak jak w przypadku anoreksji, z rehabilitacji żywieniowej i psychoterapii. Zwykle mniejszy nacisk kładzie się tutaj na odzyskanie prawidłowej masy ciała, ponieważ osoby chorujące zazwyczaj znajdują się w zakresach BMI uważanych za  prawidłowe. Wykorzystywane w leczeniu zabiegi mają jednak na celu przywrócenie uporządkowanego i spójnego wzorca posiłków. W przypadku braku postępów w leczeniu przydatna może okazać się również farmakoterapia. 

Psychoterapia 

Jednym z fundamentów zdrowienia pacjentów z zaburzeniami odżywiania jest odzyskanie przez nich władzy nad jedzeniem i tym, jakie emocje mu przypisują. W tym celu najczęściej zaleca się psychoterapię. Jednym z najczęściej wybieranych nurtów w terapii zaburzeń odżywiania jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która zajmuje się dysfunkcyjnymi myślami i problematycznymi zachowaniami, utrzymującymi zaburzenie. 

Terapia poznawczo-behawioralna jest wskazana zarówno u pacjentów z bulimią i anoreksją, którzy mają niezbędną motywację, zdolności poznawcze, stabilność emocjonalną i energię do uczestniczenia w leczeniu i wykonywania przydzielonych zadań. 

Kiedy zgłosić się do psychoterapeuty ?

Zaburzenia psychiczne z zaburzeniami odżywiania na czele, mogą przebiegać na wiele sposobów. Właśnie dlatego tak ważne jest zwracanie uwagi na występowanie objawów, które opisaliśmy w tym artykule. Jeśli zauważasz u siebie lub swoich najbliższych jakiekolwiek alarmujące sygnały, nie wahaj się prosić o pomoc psychologów, psychoterapeutów i lekarzy, a przede wszystkimi nie bój się stygmatyzacji. 

Wiemy, że wciąż w polskim społeczeństwie jest zadziwiająco dużo mitów związanych z psychoterapią, mamy jednak nadzieję, że odpowiednia edukacja przekona nawet najbardziej nieprzekonanych do szukania pomocy, a jeśli to Ciebie dotyczy któryś z problemów poruszonych w artykule – nie bój się szukać wsparcia. 

O tym czym jest psychoterapia, dowiesz się, czytając artykuł na naszej stronie.

Bezpłatna konsultacja psychologiczna

Referencje:

  1. Arcelus, Jon et al. “Mortality rates in patients with anorexia nervosa and other eating disorders. A meta-analysis of 36 studies.” Archives of general psychiatry 68,7 (2011): 724-31. https://doi.org/10.1001/archgenpsychiatry.2011.74
  2. Deloitte Access Economics. The Social and Economic Cost of Eating Disorders in the United States of America: A Report for the Strategic Training Initiative for the Prevention of Eating Disorders and the Academy for Eating Disorders. June 2020. Available at: https://www.hsph.harvard.edu/striped/report-economic-costs-of-eating-disorders/.
  3. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5), American Psychiatric Association, Arlington, VA 2013.
  4. Steinhausen, H. C., Jakobsen, H., Helenius, D., Munk-Jørgensen, P., & Strober, M. (2014). A nation-wide study of the family aggregation and risk factors in anorexia nervosa over three generations. International Journal of Eating Disorders, 48(1), 1–8. https://doi.org/10.1002/eat.22293
  5. Erratum to: The Prevalence and Correlates of Eating Disorders in the National Comorbidity Survey Replication. (2012). Biological Psychiatry, 72(2), 164. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2012.05.016
  6. Kessler, R. C., Berglund, P. A., Chiu, W. T., Deitz, A. C., Hudson, J. I., Shahly, V., Aguilar-Gaxiola, S., Alonso, J., Angermeyer, M. C., Benjet, C., Bruffaerts, R., de Girolamo, G., de Graaf, R., Maria Haro, J., Kovess-Masfety, V., O’Neill, S., Posada-Villa, J., Sasu, C., Scott, K., . . . Xavier, M. (2013). The Prevalence and Correlates of Binge Eating Disorder in the World Health Organization World Mental Health Surveys. Biological Psychiatry, 73(9), 904–914. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2012.11.020
  7. Hudson, J. I., Hiripi, E., Pope, H. G., & Kessler, R. C. (2007). The Prevalence and Correlates of Eating Disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Biological Psychiatry, 61(3), 348–358. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2006.03.040
  8. Treatment of patients with eating disorders,third edition. American Psychiatric Association. American Psychiatric Association, J Psychiatry. 2006;163(7 Suppl):4. 
  9. CASSIN, S., & VONRANSON, K. (2005). Personality and eating disorders: A decade in review. Clinical Psychology Review, 25(7), 895–916. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2005.04.012
  10. National Institute for Clinical Excellence. Eating Disorders: Core Interventions in the Treatment and Management of Anorexia Nervosa, Bulimia Nervosa and Related Eating Disorders. National Clinical Practice Guideline Number CG9. 2004. http://guidance.nice.org,uk (Accessed on January 27, 2012).
  11. Keel PK, McCormick L. Diagnosis, assessment, and treatment planning for anorexia nervosa. In: TheTreatment of Eating Disorders: A Clinical Handbook, Grilo CM, Mitchell JE (Eds), The Guilford Press, New York 2010. p.3.

Czy artykuł był pomocny? Prosimy o opinię

Liczba głosów 0, średnia 0/5

Mogą Cię zainteresować

Ta strona korzysta z ciasteczek aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie oznacza, że akceptujesz naszą politykę prywatności.