Stan zdrowia psychicznego w Polsce

Stan zdrowia psychicznego w Polsce

Zdrowie psychiczne to jeden ze szczególnie ważnych zasobów jednostki, a wszelkie jego zaburzenia odbijają się na otoczeniu osoby chorej, mocno wpływając na całe społeczeństwo. Definicja zdrowia wg WHO mówi, że nie oznacza ono tylko braku choroby, ale także pełen dobrostan fizyczny, umysłowy i społeczny. Mimo wszystko, wielu Polaków wciąż nie traktuje zaburzeń psychicznych z należytą powagą. 

18 lutego 2011 roku weszło w życie Rozporządzenie Rady Ministrów (z dnia 28.12. 2010 roku) w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego (NPOZP). Celem Rozporządzenia jest otoczenie osób cierpiących z powodu zaburzeń psychicznych kompleksową i powszechnie dostępną opieką wykraczającą poza mury szpitali psychiatrycznych.[2] Do tej pory diagnostyka i leczenie wielu schorzeń ograniczały się do zamykania chorych w przepełnionych, często bardzo źle wyposażonych szpitalach, a długi, często wielomiesięczny pobyt zamiast pomagać pacjentom pogłębia ich niepełnosprawność społeczną (tzw. przewlekły hospitalizm)[3]. Z budżetu państwa na psychiatrię przeznaczane jest obecnie niespełna 3.4% wydatków przeznaczonych na ochronę zdrowia w Polsce, z czego większość na lecznictwo stacjonarne. [5,6]

Model określony w NPOZP opiera się na stworzeniu hierarchicznej sieci umożliwiającej szeroki dostęp do specjalistów zarówno osobom dorosłym jak i dzieciom i młodzieży. W jego w skład mają wchodzić szpitale psychiatryczne, poradnie zdrowia psychicznego, ośrodki leczenia odwykowego, oddziały dzienne, zespoły leczenia środowiskowego, oddziały psychiatryczne w ramach szpitali wielospecjalistycznych, które wchodzą w skład Centrów Zdrowia Psychicznego (CZP) oraz znajdujące się w gestii opieki społecznej instytucje pomocy takie jak kluby, mieszkania, warsztaty terapii zajęciowej i inne. [2]

Psychiatria dziecięca

Raport GUS z 2016 roku mówi, że w grupie osób do 18 roku życia

próbę samobójczą podjęło 475 osób, zgonem zakończyły się 103 próby. [1] Dane te mogą być mocno niedoszacowane, wielu prób “s” nie zgłoszono. Tymczasem osoba nieletnia trafiająca do szpitala po nieskutecznej próbie odebrania sobie życia przebywa na oddziale, na którym lekarze zajmują się somatycznymi konsekwencjami czynu. Usunięcie z organizmu ksenobiotyków czy zaopatrzenie ran pozwalają usunąć objawy pochodzące z ciała, jednak jest to tylko strategia zachowawcza. Wiele dzieci już przy przyjęciu odgraża się, że czyn powtórzy, tylko tym razem skuteczniej. To oczywista przesłanka do tego, by zatrzymać je na obserwację psychiatryczną i leczenie. [3]

Badanie EZOP [4]

Pierwsze epidemiologiczne badanie stanu psychicznego Polaków EZOP nie pozostawia wątpliwości, że sytuacja w naszym kraju jest niepokojąca. Reprezentatywna dla polskiego społeczeństwa grupa aż 10 000 osób w wieku od 18. do 65. roku życia została zbadana za pomocą kwestionariusza CIDI. Composite International Diagnostic Instrument (CIDI) to szeroko rozpowszechnione narzędzie diagnostyczne stworzone i wykorzystywane przez Harvard Medical School. Stosowane jest zarówno w codziennej praktyce lekarskiej jak i podczas badań klinicznych.

Chociaż około 70% respondentów uważa swoje zdrowie psychiczne za bardzo dobre lub doskonałe, pozostałe 30% społeczeństwa wymaga jakiejś formy wsparcia. Niestety nawet osoby oceniające swój obecny stan jako fantastyczny przyznają, że w przeszłości doznały różnego rodzaju problemów. Obniżony nastrój, fobie czy lęk uogólniony to dysfunkcje, o których wspomina niemal co trzeci ankietowany. Chociaż ogromna większość Polaków odczuwa gniew, zmęczenie i zdenerwowanie, nie każda osoba odczuwająca negatywne emocje przyznaje, że wpływają one na jej życie. Znaczne trudności w funkcjonowaniu w ostatnim miesiącu odczuwało za to aż 19% respondentów, co daje 5 milionów mieszkańców! 

Dużym problemem, bo dotykającym wg. badania EZOP 12,8% badanych jest uzależnienie od substancji psychoaktywnych, w tym alkoholu, tytoniu oraz narkotyków. Kolejną grupą zaburzeń pod względem częstości występowania wśród badanych są zaburzenia nerwicowe różnego typu, w tym fobie. Ogółem oceniono, że co najmniej jednego zaburzenia psychicznego w ciągu życia doświadczy 23.4% Polaków, czyli niemal co czwarty! Biorąc pod uwagę jakże ograniczony dostęp do psychiatrów w kraju, duży odsetek chorujących nie wie gdzie szukać pomocy.

Stygmatyzacja

Kolejnym niezwykle istotnym aspektem w kontekście oceniania stanu zdrowia psychicznego w Polsce jest stygmatyzacja chorych i trudność w uzyskaniu akceptacji społecznej. Wyżej wspomniane badanie EZOP brało pod uwagę nie tylko subiektywną opinię respondentów na temat ich kondycji psychicznej, ale także ich stosunek do osób cierpiących na różnego rodzaju zaburzenia. 23% Polaków deklaruje, że miało kontakt z osobą cierpiącą na zaburzenia psychiczne, chociaż przecież o wielu chorych w otoczeniu nie wiemy. Mimo tego, większość respondentów ma stereotypową opinię o tych osobach. Zaledwie nieco ponad połowa deklaruje życzliwość wobec chorujących, co podkreśla widoczny w społeczeństwie dystans wobec chorych. Osoby dotknięte problemami psychicznymi bojąc się odrzucenia rzadko przyznają się do choroby i wizyt u specjalistów psychiatrii. [3, 6]

Spojrzenie w przyszłość

Jeśli realizacja NPOZP nie zostanie zawieszona, a jedynie odsunięta w przyszłość, istnieje realna nadzieja na poprawę sytuacji. NPOZP zakłada oparcie systemu nie tylko na lekarzach psychiatrii, ale także w dużej mierze na psychoterapeutach, których wzajemna współpraca umożliwia skuteczną diagnostykę i leczenie.

Dynamiczny rozwój sektora prywatnego umożliwia uzyskanie pomocy osobom zamożniejszym, które mogą liczyć na konsultacje, stałą opiekę przy użyciu aplikacji na smartfony czy wideokonsultacje. Niestety, pomoc taka jest niewystarczająca przy pojawieniu się zaburzeń psychotycznych lub zagrażających życiu, gdy konieczna jest hospitalizacja.  

Obserwując rozwój telemedycyny i narzędzi wykorzystywanych w sektorze prywatnym można mieć nadzieję, że kiedyś kompleksową opieką zostanie objęta każda potrzebująca osoba.

Bezpłatna pomoc

Źródła:

  1. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/statystyka-przyczyn-zgonow/zamachy-samobojcze-w-2016-r-,5,1.html
  2. https://www.rpp.gov.pl/gfx/bpp/userfiles/public/ochronazdrowiapsychicznego/npozp2017-2022.pdf
  3. P. Gałecki, A. Szulc, Psychiatria, 2018
  4. http://www.ezop.edu.pl/BACKGROUNDER_KONFERENCJA_%20PRASOWAPROJEKTUEZOP.pdf
  5. Marek Balicki: NFZ utrudnia reformę psychiatrii [WYWIAD] z dnia 3.06.2019r., Gazeta Prawna, dostęp z 19.08.2019r.
  6. Raport Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego 2016-2020, Rekomendacje

Czy artykuł był pomocny? Prosimy o opinię

Liczba głosów 0, średnia 0/5

Ta strona korzysta z ciasteczek aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie oznacza, że akceptujesz naszą politykę prywatności.