Skąd się bierze depresja?

Skąd się bierze depresja?

 Żyjemy w tak zwanych „złotych czasach”, w społeczeństwie hołdującym tolerancji, szacunku dla drugiego człowieka, w czasach względnego dostatku, dających jednostce wiele możliwości do rozwoju i samorealizacji. Mamy dostęp do wszelkiego rodzaju rozrywek i udogodnień, a jednak od wieków towarzyszy nam ta sama tajemnicza choroba, objawiająca się poczuciem winy, skrajnym uczuciem smutku, rozpaczy, utratą odczuwania przyjemności, poczuciem bezradności, bierności, często również lękiem. Kiedyś zwana melancholią, dziś powszechnie znana jako depresją.  Można zaryzykować stwierdzenie, że wraz z postępem coraz częściej mamy do czynienia z depresją jako zespołem chorobowym, który stanowi jeden z najczęstszych stanów patologicznych spotykanych w medycynie. Ponadto dotykających współcześnie ludzi w bardzo młodym wieku. Skąd się to bierze? Jakie są przyczyny tego zjawiska?

Depresja jest rozumiana jako sposób reakcji organizmu na różne czynniki, generowany przez ośrodkowy układ nerwowy. Na pojawienie się depresji ma wpływ szereg czynników takich jak predyspozycje genetyczne, fizyczny stan organizmu oraz czynniki stresowe, czyli nieprzyjemne zdarzenia życiowe oraz ich interpretacja w kategoriach wydarzeń zagrażających. 

Dotychczasowa wiedza na temat depresji wciąż nie jest w stanie wyczerpująco wyjaśnić przyczyn jej występowania. Pewne jest jednak to, że jest ona wynikiem zarówno psychicznych jak i biologicznych czynników. Aktualny stan wiedzy związanych z powstawaniem tego zaburzenia dotyczy następujących zagadnień:

Genetyka

Bez wątpienia ogromną rolę odgrywają geny. Krewni osoby, u której ujawniła się choroba są od dwóch do pięciu razy bardziej podatni na wystąpienie depresji. W rodzinach adopcyjnych ryzyko zachorowania jest ośmiokrotnie mniejsze niż w rodzinach naturalnych, co również warto poddać refleksji, jako związane z pewną wrodzoną predyspozycją. Badania na bliźniakach dowodzą, że w przypadku bliźniąt jednojajowych posiadających taki sam kod genetyczny współzachorowalność obu osób wynosi 48%, natomiast u bliźniakówdwujajowych gdzie kod genetyczny różni się w większym stopniu jest to około 42%. Choć jest to czynnik mający spory wpływ na rozwój zaburzenia, posiadanie w rodzinie osoby chorej nie zawsze determinuje pojawienie się objawów u innych członków rodziny. Szczególnie, jeżeli depresja jest wynikiem urazu neurologicznego lub innej choroby współwystępującej z tym zaburzeniem nastroju. 

Neuroprzekaźniki

Istnieje kilka teorii dotyczących związku zmian w biochemii mózgu (odnośnik do artykułu 

o biologicznych mechanizmach)i depresji. Zaburzona równowaga neuroprzekaźników, czyli substancji przekazujących impulsy nerwowe między neuronami w mózgu, towarzyszy obniżeniu nastroju, motywacji i innym objawom. Neuroprzekaźniki są odbierane przez receptory umiejscowione 

w łączących się ze sobą komórkach mózgowych. Zmiana wrażliwości lub ilości receptorów odbierających norepinefrynę, dopaminęoraz serotoninęlub całkowite rozregulowanie układów neuroprzekaźnikowych może być skojarzone z występowaniem depresji. Niektórzy badacze zastanawiają się nad efektem nadwrażliwości neuronów, które z każdym kolejnym „atakiem” choroby zaczynają być zbyt wrażliwe na odbierane sygnały sprawiając, że osoba jest bardziej podatna na kolejny nawrót objawów. Nie można jednak stwierdzić czy wspomniane zmiany są przyczyną czy konsekwencją rozwoju choroby. Z całą pewnością jednak występuje związek między objawami choroby a jej neurologicznymi podstawami, co potwierdza poprawa stanu pacjentów po podaniu leków regulujących gospodarkę neurochemiczną. 

Hormony

Zaburzenie równowagi hormonalnej również jest jednym z głównych podejrzanych przyczyniających się do wystąpienia depresji. Objawy niektórych chorób hormonalnych są podobne do objawów depresyjnych. Na przykład u osób z niedoczynnością tarczycy obserwuje się wiele cech depresji, która ustępuje po zażyciu brakującego hormonu – tyroksyny, związanej z działaniem tego gruczołu. Co ciekawe, czasem podanie hormonu osobom depresyjnym z właściwie funkcjonującą tarczycą pomaga w zwalczaniu objawów depresji. 

Również, niedobór ilości testosteronuu mężczyzn może powodować znaczące obniżenie nastroju, energii i spadek libido. Natomiast u kobiet po urodzeniu dziecka lub w czasie przed miesiączką, a także w okresie menopauzy drastyczny spadek estrogenumoże wpływać na pojawienie się syndromu depresyjnego.  Podkreśla się, że rola hormonów w pojawieniu się stanów depresyjnych może być efektem regulowania przez nie dostępności wyżej wspomnianego neuroprzekaźnika – serotoniny 

w mózgu. 

Osobom w depresji, szczególnie ciężkiej, towarzyszy również wzrost kortyzoluwe krwi. Do wydzielania tego hormonu dochodzi w skutek doświadczenia silnego stresu. Długo utrzymujący się stan podwyższonego stężenia tego hormonu działa szkodliwie na nasz organizm i towarzyszy stanom depresji, powodując większą podatność na infekcje oraz niszczenie komórek mózgowych - co w długiej perspektywie czasowej wyraźnie wpływa na pamięć. 

Istnieje podejrzenie, że zwiększenie ilości hormonu kortykotropiny(CRH) związane jest natomiast z podatnością na depresję, powodując takie objawy jak jadłowstręt, bezsenność oraz zanik zachowań płciowych. Farmakologiczna kuracja antydepresyjna niweluje jednak szkodliwy wpływ rozregulowanej gospodarki tego hormonu. 

Dysfunkcja konkretnych obszarów mózgu

Mózg, jako centrum regulacji wszelkich czynności życiowych bez wątpienia jest miejscem gdzie depresja zaciska swoje szpony. W mózgu osoby z depresją można zauważyć nadmierną aktywność 

w prawym płacie kory mózgowej, dokładnie w okolicy zbliżonej do czoła. Osoby, którym prezentuje się obrazy w taki sposób, że są one przetwarzane w prawej części kory mózgowej, pokrywającej cały nasz mózg, okazują częściej negatywne reakcje na pokazywany obiekt, niż gdyby były prezentowane jedynie lewej półkuli. Efekt ten jest szczególnie widoczny u osób z depresją. 

Badania pokazują również, że nie tyle znacząca jest nadczynność prawej półkuli, co niedostateczna czynność lewej, również w okolicy czoła, prowadząc do apatii i przygnębienia. Fakt, że u osób 

z uszkodzeniem tych obszarów występują takie objawy jak przytępienie emocjonalne, niski poziom pobudzenia, obniżenie motywacji oraz brak zainteresowań składnia ku refleksji nad wpływem tego obszaru na przebieg depresji. 

Sama struktura mózgu, a konkretnie zmniejszenie jego objętości w okolicy czoła oraz hipokampa, wiązane jest z ograniczeniem umiejętności planowania i ubytków pamięci, częstych u osób w stanie skrajnie obniżonego nastroju. Aby dowiedzieć się więcej o mózgowych podłożach depresji warto zajrzeć tutaj: (odnośnik do artykułu o mózgowych podłożach).

Czynniki psychologiczne

Odwieczny spór o to, czy to mózg włada psychiką czy psychika mózgiem wciąż trwa i wydaje się, że nie ma realnych szans na jego rozstrzygnięcie. Jednak bez względu na to czy to stan umysłu powoduje zmiany w mózgu czy to zmiany w mózgu są odpowiedzialne, że nieprzyjemne i destrukcyjne odczucia depresyjne, warto przyjrzeć się, jakie aspekty ludzkiej psychiki mogą predysponować do pojawienia się choroby. 

Do czynników psychologicznych podwyższających ryzyko depresji należy przeżywanie przewlekłego stresu związanego ściśle ze zmianą regulacji hormonalnej wcześniej wspomnianego kortyzolu. Niekorzystne wydarzenia życiowe zarówno we wczesnym okresie rozwoju, jak i u osób dorosłych na przykład utrata rodzica lub długotrwała rozłąka z rodzicami mogą być jedną z przyczyn długotrwałego zaburzenia. Istotne są także traumatyzujące wydarzenia 

o charakterze nadużywania fizycznego lub seksualnego, uwrażliwiające na wydarzenia stresowe 

w późniejszym okresie życia. Wydarzenia takie jak nagła utrata bliskiej osoby, pogorszenie stosunków emocjonalnych z ważnymi osobami, zmiana warunków życia lub pracy i trudności w przystosowaniu się do niej oraz negatywna ocena dotychczasowej drogi życiowej poprzedzają często pojawienie się objawów choroby. 

Kluczowe jest również uzależnienie poczucia własnej wartości od innych, a także bezradność 

w osiąganiu celu, połączona z widzeniem świata i swojej przyszłości oraz przeszłości w ciemnych barwach, z towarzyszącym poczuciem braku wpływu na swój los jest zarówno przyczyną jak i objawem choroby (odnośnik do Triady Poznawczej Becka).

Depresja wciąż stanowi zagadkę, jednak pomimo nie do końca poznanychprzyczyn jej powstawania istnieje wiele możliwości radzenia sobie z chorobą (odnośnik do terapii standardowych oraz alternatywnych, farmakoterapii) oraz okiełznania objawów do stopnia, który umożliwia codzienne funkcjonowanie i udane życie. 

Literatura:

Jarema, M., & Rabe-Jabłońska, J. (Eds.). (2011). Psychiatria: podręcznik dla studentów medycyny. Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Seligman, M. E., Walker, E. F., & Rosenhan, D. L. (2001). Abnormal psychology. Norton.

Bezpłatna pomoc

Czy artykuł był pomocny? Prosimy o opinię

Liczba głosów 0, średnia 0/5

Ta strona korzysta z ciasteczek aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie oznacza, że akceptujesz naszą politykę prywatności.