Depresja poporodowa - objawy, leczenie i pomoc psychologiczna

Nawet 13%-20% matek boryka się z depresją poporodową. Coraz szerzej mówi się także o ojcach, którzy są nie mniej narażeni na tę chorobę. Czy można przewidzieć, u kogo wystąpi? Jak się objawia i kiedy sięgnąć po profesjonalne wsparcie psychologiczne? Na te i więcej pytań, które często pojawiają się po narodzinach dziecka, staramy się odpowiedzieć w poniższym artykule. Zapraszamy do lektury! 

Depresja poporodowa a baby blues - czym się różnią?

Narodziny dziecka, zwłaszcza pierwszego, są ogromną zmianą życiową. W związku z tym nawet 80% kobiet po porodzie doświadcza obniżenia nastroju, chwiejności emocjonalnej (od przygnębienia do irytacji), zaburzeń snu, poczucia bezradności. Dopóki jednak objawy te ustępują w ciągu 14 dni, uznaje się je za fizjologiczne i nadano im nazwę “baby blues”. Jeśli zaś przedłużają się, warto pomyśleć o wsparciu psychologicznym, gdyż mogą to być objawy depresji poporodowej.

Jednym z kryteriów diagnostycznych depresji poporodowej jest wystąpienie zaburzenia depresyjnego nie później niż w ciągu 12 miesięcy od porodu*. Jak w każdym przypadku depresji, stan chorego wpływa nie tylko na funkcjonowanie jego samego, ale także jego bliskich. Depresja poporodowa niesie za sobą jednak tym poważniejsze konsekwencje, że oddziałuje również na rozwijające się dziecko. Pozbawienie niemowlęcia należytej opieki rodzicielskiej może nieść za sobą długotrwałe, negatywne skutki. Depresja poporodowa zwiększa też ryzyko rezygnacji rodziców ze starania się o kolejne potomstwo. Co więcej, może być nawet przyczyną prób samobójczych, samobójstw czy przypadków krzywdzenia dziecka. 

Wsparcia psychologicznego potrzebują nie tylko matki - problem wśród mężczyzn

Dość powszechnym mitem jest stwierdzenie, że na depresję poporodową chorują tylko matki. Coraz więcej słyszy się jednak o przypadkach tego schorzenia u ojców, a problem powinien być odpowiednio nagłaśniany. Co mówią statystyki? Aż 9-10% ojców doświadcza depresji poporodowej, a bardziej narażeni są mężczyźni, których partnerka zmaga się z tą chorobą.

Czynniki zwiększające ryzyko depresji poporodowej

Czy można przewidzieć wystąpienie depresji poporodowej u ciężarnej? Niestety, tak jak w przypadku innych zaburzeń depresyjnych, nie jest to sytuacja zero-jedynkowa. WHO wymienia czynniki, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia zaburzenia depresyjnego po porodzie. Należą do nich m.in.:

  • niski status ekonomiczny,
  • migracje,
  • nadmierny stres,
  • narażenie na przemoc (w tym domową, seksualną, dyskryminację płciową),
  • konflikty społeczne,
  • styczność z katastrofami naturalnymi,
  • niedostateczne wsparcie społeczne. 

Obciążające mogą być także czynniki genetyczne, hormonalne, wystąpienie komplikacji podczas porodu czy w czasie karmienia piersią. Nie wszystkich można uniknąć, jednak prewencja pierwotna depresji poporodowej powinna być nastawiona na ich minimalizowanie. Warto również pamiętać o codziennej trosce o swoje zdrowie psychiczne. 

Jak objawia się depresja poporodowa?

Do typowych objawów depresji poporodowej należą:

  • przygnębienie, irytacja, brak chęci życiowych,
  • poczucie winy i bezradności,
  • utrata dotychczasowych zainteresowań,
  • nadmierne zmęczenie, problemy ze snem i koncentracją,
  • niepokój ruchowy,
  • dolegliwości bólowe, zaburzenia z przewodu pokarmowego (wzdęcia, nudności, biegunki, utrata lub nadmierny apetyt),
  • trudność w nawiązaniu bliskiej relacji z niemowlęciem, niemożność należytego zajęcia się nim i okazania emocji,
  • myśli samobójcze. 

Pomocna w diagnozie depresji poporodowej może być Edynburska Skala Depresji Poporodowej (ESDP); jest to test przesiewowy, który matka lub ojciec mogą wykonać samodzielnie w domu. Pomaga on zdecydować o konieczności zasięgnięcia profesjonalnej pomocy psychologicznej. Warto monitorować swój stan na bieżąco (według wytycznych Amerykańskiej Akademii Pediatrycznej w 1., 2. i 4. miesiącu od porodu). 

Kiedy wdrożyć pomoc psychologiczną? Leczenie depresji poporodowej

Obecnie mamy do dyspozycji wiele form leczenia depresji poporodowej, w tym pomoc farmakologiczną i niefarmakologiczną. Decydując się na wdrożenie terapii, należy wziąć pod uwagę preferencje pacjentki (lub pacjenta w przypadku depresji poporodowej u ojca), nasilenie choroby, schorzenia współwystępujące i możliwości logistyczne (np. pomoc bliskich w opiece nad dzieckiem w przypadku nieobecności rodziców).  

Leczenie farmakologiczne

Najczęściej stosowanymi lekami w terapii farmakologicznej depresji poporodowej są substancje z grupy SSRI (selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny, ang. selective serotonin reuptake inhibitors). Metaanaliza Cochrane wykazała, że w przypadku depresji poporodowej u kobiet leki przeciwdepresyjne są skuteczniejsze niż placebo. Trudnością w dobieraniu odpowiedniego leczenia w przypadku tej populacji pacjentek jest ryzyko działań niepożądanych, które mogą niekorzystnie wpłynąć na laktację. Przepisując leki, psychiatra z pewnością dobierze indywidualną dawkę i intensyfikację leczenia w zależności od tego, czy pacjentka karmi piersią. Należy pamiętać, żeby nie podejmować samodzielnie decyzji o modyfikacji lub zaprzestaniu leczenia. 

Profesjonalna pomoc psychologiczna

Często stosowaną metodą, przynoszącą dobre skutki terapeutyczne wśród pacjentów z depresją poporodową jest psychoterapia. Najczęściej wykorzystuje się nurt poznawczo-behawioralny lub interpersonalny. Dodatkowo skuteczność pomocy psychologicznej może zwiększyć udział partnera/partnerki w sesjach. 

Zdajemy sobie sprawę, że sięgnięcie po profesjonalne wsparcie psychologiczne może być trudną decyzją i budzi wiele pytań. Na najczęstsze z nich staramy się odpowiedzieć w poniższych artykułach:

Kiedy podjąć decyzję o leczeniu i gdzie zwrócić się po pomoc?

W okresie pandemii wzrósł odsetek kobiet zapadających na depresję poporodową. Co więcej, możliwości uzyskania pomocy psychologicznej “na żywo” zostały ograniczone. Na szczęście, wiele fundacji prowadzi programy wspierające pacjentki - m.in. “Program w zakresie edukacji i profilaktyki depresji poporodowej w makroregionie centralnym”, opracowany przez CM “Żelazna” i fundację “Dajemy Dzieciom Siłę” . Niewątpliwie czynnikiem, który pomoże zadecydować o sięgnięciu po pomoc psychologiczną, jest odpowiednia edukacja. Zdając sobie sprawę z problemu depresji poporodowej i znając możliwościach leczenia, łatwiej będzie zasięgnąć wsparcia. Jeśli czujesz się bezradna/bezradny, wykonaj pierwszy krok - poproś o pomoc zaufaną bliską osobę, lekarza pierwszego kontaktu lub położną. 

Terapia online w leczeniu depresji poporodowej

Barierą przed zasięgnięciem profesjonalnej pomocy psychologicznej może być konieczność regularnego udziału w sesjach terapeutycznych. Spotkania z psychologiem utrudniają nie tylko obostrzenia pandemiczne, ale przede wszystkim wyjątkowa sytuacja rodziców. Konieczność udania się na sesję może być trudnością chociażby ze względu na dziecko wymagające stałej opieki czy złe samopoczucie fizyczne po porodzie. Z pomocą przychodzi telemedycyna - zarówno opcja spotkań z terapeutą online (oferowana przez większość placówek medycznych), jak i aplikacje self-care, pomagające samodzielnie dbać o swoje zdrowie psychiczne. 

Podsumowując, chcemy podkreślić fakt, że rodzice nie muszą czuć się pozostawieni sami sobie, borykając się z depresją poporodową; możliwości terapeutycznych jest wiele. Szukasz pomocy psychologicznej dla siebie lub bliskiej Ci osoby? Pozwól nam Cię wesprzeć. Nie zwlekaj i znajdź specjalistę odpowiadającego Twoim potrzebom. Jeśli masz wątpliwości, jak znaleźć właściwego terapeutę, koniecznie przeczytaj nasz artykuł

*Kryterium czasowe różni się w zależności od źródła; według klasyfikacji ICD-10, aby zdiagnozować zaburzenia depresyjne okołoporodowe objawy muszą wystąpić w ciągu 6 tygodni od porodu; z kolei w DSM-5 przeczytamy o 4 tygodniach. Wielu specjalistów i badań naukowych podaje jednak informację o 12 miesiącach. 

Bezpłatna konsultacja psychologiczna

Referencje

  1. Dane WHO. https://www.who.int/teams/mental-health-and-substance-use/maternal-mental-health (ostatni dostęp: 26.08.2021)
  2. Renee Martinez i inni, Singing “The Baby Blues”: A Content Analysis of Popular Press Articles About Postpartum Affective Disturbances, „Women & Health”, 31 (2–3), 2001, s. 37–56, DOI: 10.1300/j013v31n02_02
  3. Georges Pius Kamsu Moyo, Nadège Djoda, Relationship Between the Baby Blues and Postpartum Depression: A Study Among Cameroonian Women, „American Journal of Psychiatry and Neuroscience”, 8 (1), 2020, s. 26, DOI: 10.11648/j.ajpn.20200801.16
  4. Brown JV, Wilson CA, Ayre K, Robertson L, South E, Molyneaux E, Trevillion K, Howard LM, Khalifeh H. Antidepressant treatment for postnatal depression. Cochrane Database of Systematic Reviews 2021, Issue 2. Art. No.: CD013560. DOI: 10.1002/14651858.CD013560.pub2.
  5. Rao, Wen-Wang et al. “Prevalence of prenatal and postpartum depression in fathers: A comprehensive meta-analysis of observational surveys.” Journal of affective disorders vol. 263 (2020): 491-499. doi:10.1016/j.jad.2019.10.030
  6. Janice H. Goodman, Paternal postpartum depression, its relationship to maternal postpartum depression, and implications for family health, „Journal of Advanced Nursing”, 45 (1), 2004, s. 26–35, DOI: 10.1046/j.1365-2648.2003.02857.x
  7. Dane National Institute of Mental Health. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/perinatal-depression (ostatni dostęp: 27.08.2021)
  8. https://depresjapoporodowa.pl/objawy/esdp (ostatni dostęp: 27.08.2021)
  9. M.F. Earls, Incorporating Recognition and Management of Perinatal and Postpartum Depression Into Pediatric Practice, „PEDIATRICS”, 126 (5), 2010, s. 1032–1039, DOI: 10.1542/peds.2010-2348
  10. Shaila Misri i inni, The Impact of Partner Support in the Treatment of Postpartum Depression, „The Canadian Journal of Psychiatry”, 45 (6), 2000, s. 554–558, DOI: 10.1177/070674370004500607
  11. Chrzan-Dętkoś, M., Walczak-Kozłowska, T. & Lipowska, M. The need for additional mental health support for women in the postpartum period in the times of epidemic crisis. BMC Pregnancy Childbirth 21, 114 (2021). https://doi.org/10.1186/s12884-021-03544-8
  12. Davenport Margie H., Meyer Sarah, Meah Victoria L., Strynadka Morgan C., Khurana Rshmi. Moms Are Not OK: COVID-19 and Maternal Mental Health. Frontiers in Global Women's Health 1, 1 (2020). 10.3389/fgwh.2020.00001
  13. https://przystanekmama.szpitalzelazna.pl  (ostatni dostęp: 27.08.2021)
  14. William Whitfield, Book Reviews: The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders: Clinical Descriptions and Diagnostic Guidelines by World Health Organization. Published by WHO, 1992, 362pp, paperback. [[Specjalna:Książki/9241544228|ISBN 92-4-154422-8]], „Journal of the Royal Society of Health”, 113 (2), 1993, s. 103–103, DOI: 10.1177/146642409311300216.
  15. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fourth Edition, Text Revision (DSM-IV-TR), 2000, DOI: 10.1176/appi.books.9780890423349
  16. Kaela Stuart-Parrigon, Scott Stuart, Perinatal Depression: An Update and Overview, „Current Psychiatry Reports”, 16 (9), 2014, DOI: 10.1007/s11920-014-0468-6

Czy artykuł był pomocny? Prosimy o opinię

Liczba głosów 0, średnia 0/5

Mogą Cię zainteresować

Ta strona korzysta z ciasteczek aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie oznacza, że akceptujesz naszą politykę prywatności.