Co to jest psychoterapia?

Psychoterapia

“Sposoby, poprzez które terapeuta stara się dostarczyć innej osobie nowych doświadczeń interpersonalnych” R. Waldinger

Płatna przyjaźń dla samotnych? Chociaż z psychoterapii korzysta obecnie coraz więcej osób i wiedza na jej temat jest coraz bardziej dostępna, wciąż nietrudno natknąć się na mity z nią związane. Wbrew powszechnym opiniom psychoterapia nie polega na pocieszaniu, udzielaniu porad, mówieniu komplementów czy trzymaniu za rękę i podawaniu chusteczek. Psychoterapeuta nie należy do osób mówiących “nie martw się” czy “musisz uwierzyć w siebie”, a rozmowa z nim znacząco różni się od rozmowy z bliską nam osobą.

Czym więc jest psychoterapia? Nancy McWillams w książce “Psychoterapia psychoanalityczna” prosto definiuje psychoterapię jako leczenie rozmową. Uogólniając, psychoterapia to zespół metod leczenia rozmaitych zaburzeń i problemów natury psychicznej, który opiera się na bezpośrednim kontakcie lekarza z pacjentem. Cechą charakterystyczną psychoterapii jest jej zróżnicowanie oraz ogromna ilość szkół terapeutycznych. Mimo, iż samo pojęcie psychoterapii definiowane jest na niezliczenie wiele różnych sposobów, należy podkreślić, że dla lekarzy psychiatrów jest ona - obok farmakoterapii - głównym narzędziem wpływu na psychikę pacjenta, a zakres i metody w niej stosowane zależą od charakteru zaburzeń. Osoba korzystająca z psychoterapii wcale jednak nie musi doświadczać zaburzeń psychicznych, może ona jedynie odczuwać potrzebę poprawienia jakości swojego życia emocjonalnego.

Od tego się zaczęło. Za początki psychoterapii uznać można przełom XIX i XX wieku, kiedy to Zygmunt Freud pierwszy raz użył pojęcia “libido”, definiując je jako energię pochodzącą z popędów lub instynktów kierujących naszym zachowaniem. Kilka lat później, opublikował on swoje najważniejsze dzieło - “Objaśnienie marzeń sennych”, będące kamieniem milowym w teorii psychoanalitycznej.  Wychodził on z założenia, że marzenie senne jest fasadą skrywającą utajone życzenie, przez co pozwala wejrzeć w życie nieświadome, a badanie ich – zwane przez Freuda pracą objaśniania – pozwala poznać aktywność nieświadomości psychicznej oraz formy jej zaburzeń.

Spośród mnogości podejść terapeutycznych, do najpowszechniejszych należą:

  1. Terapia psychodynamiczna 

Podejście psychodynamiczne jest stanowiskiem teoretyczno-terapeutycznym. Istotą współpracy między pacjentem i terapeutą jest dynamika przeżyć psychicznych zachodzących u obydwu tych osób oraz w obrębie stworzonej przez nich relacji. Bazą teoretyczną psychoterapii psychodynamicznej jest psychoanaliza i odkrycia jej autora Zygmunta Freuda. Punktem wyjścia terapii psychodynamicznej jest kategoria konfliktu intrapsychicznego. Na terapię często decydują się osoby, u których niepoddający się rozwiązaniu, nieświadomy konflikt ulega stłumieniu i przetworzeniu w objaw. Zjawisko przeniesienia, polegające na przesunięciu emocji, pragnień i fantazji z osoby dawnej, będącej obecnie przyczyną konfliktu emocjonalnego u pacjenta, na terapeutę, umożliwia pacjentowi przeżycie korekcyjnego doświadczenia emocjonalnego, które warunkuje trwałe zmiany w jego osobowości. Staje się to bazą do wprowadzania korzystnych zmian w funkcjonowaniu. W tym modelu terapeuta pozostaje mało aktywny werbalnie, dając przestrzeń do pojawienia się u pacjenta nieświadomego i często chaotycznego materiału, który następnie terapeuta poddaje interpretacji. Terapia psychodynamiczna przybierać może różne formy i mieć różny czas trwania (od pół roku u większości pacjentów, do nawet kilku lat), najczęściej są to cotygodniowe spotkania z tym samym specjalistą.

Badania i metaanalizy skuteczności wskazują na efektywność tej metody, mimo iż są dalekie jednoznaczności.

  1. Terapia behawioralno-poznawcza (CBT: cognitive behavioural therapy)

Obejmuje ona wiele modeli terapeutycznych, których wspólnym mianownikiem jest założenie, że zaburzenia psychiczne i problemy emocjonalne mogą mieć swoje źródło w tych osobistych doświadczeniach, które ulegają zniekształceniom poznawczym, a następnie podtrzymywane są przez błędne wzorce myślenia i zachowania. Terapeuta stosując techniki CBT, pomaga pacjentowi zweryfikować własne wzorce myślenia i przekonania, oraz zastąpić „błędy w myśleniu” bardziej efektywnymi myślami. CBT zorientowana jest na realistyczne cele, poszukiwanie strategii radzenia sobie i rozwiązywanie problemów. W porównaniu z innymi rodzajami psychoterapii CBT jest metodą krótkoterminową – trwa zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu spotkań. Choć pierwotnie powstała z myślą o leczeniu depresji, z powodzeniem stosowana jest także w leczeniu innych zaburzeń nastroju (m.in. dystymia, choroba dwubiegunowa), zaburzeń lękowych, zaburzeń osobowości, odżywiania, uzależnień, a także w zaburzeniach psychotycznych. Metaanalizy weryfikujące skuteczność terapii, wskazują na wysoką efektywność CBT w leczeniu depresji nawracającej, depresji u młodzieży, zaburzeń lękowych uogólnionych, napadów paniki, fobii społecznej oraz PTSD (Post traumatic stress disorder). Ma także pozytywny wpływ na wyniki leczenia schizofrenii i bulimii, jako uzupełnienie farmakoterapii.

Terapia behawioralno-poznawcza jest metodą o najlepiej udokumentowanej skuteczności spośród wszystkich szkół psychoterapeutycznych i pozostaje w obszarze medycyny opartej na dowodach (EBM - evidence based medicine).

  1. Terapia humanistyczno-egzystencjalna

Pod pojęciem terapii humanistyczno-egzystencjalnej kryje się wiele szkół psychoterapeutycznych. Za wspólną ich cechę uznać można to, że kładą akcent na osobowy wymiar ludzkiego istnienia, a w terapii podejmują dylematy z nim związane. 

3.1 Terapia egzystencjalna - jej istotą jest pogłębienie samoświadomości osoby zgłaszającej się po pomoc. Dzieje się to poprzez refleksję nad wolnością i odpowiedzialnością osobistą oraz konfrontację z lękiem egzystencjalnym, do tej pory unikanym przez pacjenta. 

3.2 Terapia Gestalt - nazwa tej szkoły odnosi się do teorii postaci, zgodnie z którą naszemu doświadczaniu świata nadawane jest znaczenie poprzez tworzenie figury, postaci (gestalt) wyłaniającej się z tła. Wszystkie aspekty ludzkiego funkcjonowania - emocje, potrzeby, myślenie - organizują się w figury. Aby uprościć, możemy powiedzieć, że  teoria Gestalt dotyczy relacji pomiędzy całością (tłem) a częściami, które się na nią składają, a od przebiegu tego procesu zależy zachowanie człowieka “tu i teraz”. Przebieg terapii polega na “usprawnianiu” procesu formowania się relacji figura-tło. Jej celem jest zwiększenie samoświadomości pacjenta w kierunku czerpania z życia radości oraz wskazanie, jak rozwiązywać problemy, wykorzystując wewnętrzną siłę i własne możliwości. Pacjent lepiej poznaje siebie, odkrywa uśpiony w sobie potencjał, a także osiąga wewnętrzną harmonię.

3.3 Psychoterapia skoncentrowana na osobie - jest pewnego rodzaju manifestem optymizmu i ufności w możliwości rozwoju i samorealizacji. Jej twórca, Rogers, uważał, że sednem terapii są cechy osobiste terapeuty, jak i jakość jego relacji z “klientem”. Celem terapii jest rozwój niezależności i integracji “klienta”. Okazała się być jednak skuteczna tylko u osób z lekkimi zaburzeniami, co znacznie ogranicza jej zastosowanie.

4. Terapia systemowa

Jest to rodzaj terapii, w której zazwyczaj uczestniczy kilka osób, a szczególne jej znaczenie obserwuje się w terapii rodzin. Ogólna teoria systemów (OTS), opracowana przez L. von Bertalanffy, umożliwia całościowe ujęcie rzeczywistości, zakładając istnienie piętrowej struktury systemów od struktur subatomowych po systemy społeczne. System “rodzina” stał się obiektem zainteresowania psychoterapeutów w latach 50. XX wieku, kiedy to okazało się, że psychopatologia jednostki w znacznym stopniu zależy od kontekstu, w którym ona żyje. Podstawowymi zasadami podejścia systemowego w pracy z rodziną są: neutralność terapeuty wobec poszczególnych jej członków, przyjęcie cyrkularnej perspektywy, zaniechanie oceny oraz formułowanie hipotez pozwalających opisać tzw. pętle rodzinne. 

Terapia systemowa wykazała przydatność tam, gdzie istota problemu leży w relacjach interpersonalnych. Metaanalizy efektywności terapii rodzin wskazują na jej skuteczność w odniesieniu do problemów dotyczących dziecka, jak nadużycie i zaniedbanie wychowawcze, ADHD, problemy emocjonalne, zaburzenia odżywiania oraz problemy somatyczne (np. moczenie nocne, nawracające bóle brzucha), oraz w terapii problemów osób dorosłych w przypadkach problemów psychoseksualnych, zaburzeń depresyjnych czy w chorobie alkoholowej.

Nie ma wątpliwości, że psychoterapia stanowi ważny element leczenia różnych zaburzeń psychicznych. Wykorzystywana może być jako jedyna metoda leczenia, lub może być ona uzupełnieniem farmakoterapii. Należy mieć na uwadze, że jest ona obszarem niezwykle czułym na wymiar etyczny, z normami postępowania ściśle określonymi w kodeksach (w Polsce normy zapisane są w Kodeksie Etycznym Psychoterapeuty członków Sekcji Psychoterapii i Sekcji Terapii Rodzin Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego). Biorąc pod uwagę stały rozwój psychoterapii, oraz coraz doskonalsze narzędzia umożliwiające monitorowanie przebiegu procesu leczniczego możemy oczekiwać, że z upływem czasu pacjenci będą mieli do dyspozycji metody jeszcze skuteczniejsze i o bardziej sprawdzonej efektywności. 

Bezpłatna pomoc

Źródła:

  1. M.Jarema - Psychiatria. 2016
  2. L. Grzesiuk - Psychoterapia.
  3. www.centrumdobrejterapii.pl

Czy artykuł był pomocny? Prosimy o opinię

Liczba głosów 0, średnia 0/5

Ta strona korzysta z ciasteczek aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie oznacza, że akceptujesz naszą politykę prywatności.