Choroba afektywna dwubiegunowa – czym jest i jak ją leczyć?

Choroba afektywna dwubiegunowa – ChAD (bipolar disorder – BP) to 5. najczęstsze zaburzenie psychiczne – według danych WHO na świecie cierpi na nią 86 milionów ludzi. Może dotknąć zarówno kobiety, jak i mężczyzn. Charakteryzuje się powtarzalnymi epizodami zmian nastroju – występującymi obok siebie epizodami depresji, manii lub hipomanii, między którymi pojawiają się także okresy normalnego nastroju (tzw. eutymii). W ciągu całego życia osoby z tym schorzeniem ryzyko popełnienia samobójstwa sięga aż 30%. Ponadto, choroba wywiera ogromny wpływ na zdrowie pacjenta i jego funkcjonowanie w społeczeństwie, dlatego tak ważne jest, aby odpowiednio wcześnie zadbać o właściwe leczenie, w tym farmako- i psychoterapię. 

Jakie są najczęstsze objawy choroby dwubiegunowej? W jaki sposób można pomóc sobie lub bliskim? Kiedy potrzebna jest psychoterapia? Odpowiedzi na te pytania staraliśmy się zawrzeć w tym artykule.

Choroba dwubiegunowa – skąd się bierze?

Co sprawia, że u danej osoby pojawia się choroba dwubiegunowa? Dokładny mechanizm powstawania ChAD wciąż nie jest znany. Rolę w patofizjologii tego schorzenia odgrywają na pewno zaburzenia w przekaźnictwie nerwowym, w tym szlaki serotoninergiczne, a także nieprawidłowości w funkcjonowaniu osi podwzgórze-przysadka-tarczyca oraz podwzgórze-przysadka-nadnercza. W powstawaniu choroby dwubiegunowej istotne są również predyspozycje genetyczne. Dziedziczną skłonność do wystąpienia choroby potwierdzają badania – krewni pierwszego stopnia osoby chorej mają 10-krotnie wyższe ryzyko zachorowania [5]. Chociaż najczęściej diagnozuje się ją u młodych dorosłych, choroba afektywna dwubiegunowa może pojawić się w każdym wieku, w tym u osób starszych oraz dzieci (można ją wówczas pomylić z ADHD).

Objawy choroby afektywnej dwubiegunowej

Powszechnie uważa się, że choroba dwubiegunowa jest trudna do zdiagnozowania. Wobec mnogości zaburzeń psychicznych trafna diagnoza bywa niekiedy wyzwaniem, często stawiana jest bowiem po dłuższym czasie trwania choroby. Tylko 20% pacjentów z epizodem depresji w jej przebiegu otrzyma właściwe rozpoznanie w ciągu 1 roku terapii! Pomyłki i opóźnienia diagnostyczne związane są przede wszystkim z trudnością odróżnienia klasycznej depresji od epizodu depresyjnego występującego w przebiegu choroby dwubiegunowej. Co zatem można zrobić, by prawidłowe rozpoznanie zostało postawione jak najszybciej? Kluczowa jest tutaj znajomość objawów choroby oraz uważna obserwacja stanu psychicznego.

Jakie zmiany nastroju mogą pojawić się u pacjenta z chorobą dwubiegunową?

  • Epizod depresyjny – obniżenie nastroju, spadek energii, przygnębienie. Co ważne, epizody depresyjne są u pacjentów z ChAD częstsze i trwają dłużej niż epizody manii czy hipomanii; objawiają się:
    • utratą zainteresowania istotnymi do tej pory dla pacjenta sprawami,
    • spadkiem masy ciała,
    • uczuciem zmęczenia i rezygnacji,
    • problemami ze snem – bezsennością lub hipersomnią (zbyt długi sen w ciągu doby),
    • obniżeniem poczucia własnej wartości,
    • myślami i próbami samobójczymi,
  • Epizod manii – okres nadmierne podwyższonego nastroju, wzrostu energii i aktywności zauważalne dla otoczenia chorego, objawy trwają minimum 1 tydzień i obejmują m.in.:
    • gonitwę myśli,
    • znaczne zmniejszenie ilości snu,
    • nadaktywność,
    • podejmowanie zachowań ryzykownych (np. bardzo szybka jazda samochodem czy ryzykowne zachowania seksualne),
    • mogą pojawić się też drażliwość i niska samoocena.
  • Epizod hipomanii – objawy podobne są jak w przypadku epizodu manii, jednak są mniej nasilone i trwają ok. 4 dni.
  • Epizod mieszany – zaburzenia nastroju, łączące w sobie zarówno stany depresyjne, jak i maniakalne.
  • Eutymia – okres, w którym nastrój nie jest ani obniżony, ani patologicznie podwyższony.

Wyróżniamy dwa podtypy choroby afektywnej dwubiegunowej:

  • typ 1 – do postawienia diagnozy niezbędne jest stwierdzenie przynajmniej 1 epizodu manii,
  • typ 2 – by go rozpoznać, koniecznie jest wystąpienie przynajmniej 1 epizodu hipomanii.

W obu typach choroby występują epizody depresyjne, które zresztą zwykle zdarzają się częściej niż epizody manii i trwają dłużej (objawy ciągną się miesiącami, a nawet latami). 

Epizod depresyjny w chorobie dwubiegunowej różni się od klasycznej depresji m.in.:

  • dłuższym czasem trwania,
  • trudnościami w leczeniu – częściej występuje depresja lekooporna,
  • konieczność zastosowania innych leków niż standardowe leki przeciwdepresyjne,
  • większym ryzykiem  prób samobójczych i samobójstwa.

O niepokojących objawach i zwiastunach rozważania decyzji o samobójstwie pisaliśmy w tym artykule.

Zmiany nastroju i zachowania a interakcje z otoczeniem

Ważne jest, by pamiętać, że zachowania występujące w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej – szybkie zmiany nastroju, jego niestabilność, dziwne, ryzykowne zachowania czy skłonność do zażywania substancji psychoaktywnych, tj. narkotyki i dopalacze są związane z chorobą, a nie złymi intencjami chorującej osoby. Jak potwierdzają badania, nieleczona ChAD skutkuje znacznym pogorszeniem jakości życia i funkcjonowania oraz interakcji społecznych. Dlatego tak ważne jest, aby elementem leczenia oprócz stosowania odpowiednich leków była psychoterapia. Dobrym rozwiązaniem może się okazać np. terapia online – nie tylko dla pacjenta, ale i dla jego bliskich. 

W związku ze zmiennością nastroju u pacjentów mogą pojawić się urojenia lub halucynacje, zawsze będą one jednak zgodne z aktualnie występującym nastrojem. Kluczowa jest także obserwacja wszystkich występujących objawów – aż u 39% chorych stwierdza się jeszcze co najmniej jedno dodatkowe zaburzenie psychiczne (w tym często uzależnienie od substancji psychoaktywnych).

Jak postępować? Choroba dwubiegunowa – leczenie

Krok pierwszy: farmakoterapia

Leczenie choroby dwubiegunowej polega przede wszystkim na stosowaniu tzw. normotymików, czyli stabilizatorów nastroju – do tej grupy leków zaliczają się m.in. lit, walproiniany i karbamazepina. Stosuje się również atypowe leki przeciwpsychotyczne oraz, w szczególnych sytuacjach, także leki antydepresyjne. Leki pomagają w redukcji objawów, zapobiegają wahaniom nastroju i pozwalają osiągnąć tzw. stan remisji. 

Terapia depresji w przebiegu choroby dwubiegunowej różni się od leczenia klasycznej depresji. Kluczową rolę odgrywa stosowanie atypowych leków przeciwpsychotycznych, wśród których wysoką skuteczność wykazuje np. kwetiapina oraz wspomnianych już stabilizatorów nastroju. Tradycyjne antydepresanty zwykle wykazują niską skuteczność, można je jednak stosować w połączeniu z innymi lekami, jako uzupełnienie leczenia. W chorobie afektywnej dwubiegunowej niezwykle istotne jest właściwe dobranie leczenia – dobór rodzaju leku oraz jego dawki do indywidualnych potrzeb, ale również psychoterapia.

Leki to nie wszystko – psychoterapia w chorobie dwubiegunowej

Ze względu na zmiany w nastroju oraz zachowaniu choroba afektywna dwubiegunowa w znaczący sposób wpływa na funkcjonowanie w społeczeństwie, relacje z bliskimi i stan psychiczny osoby, która jej doświadcza. Interakcje międzyludzkie to niezwykle ważna sfera życia, a ich pogorszenie skutkuje również pogorszeniem jakości życia (quality of life – QL). Nauczyć się funkcjonować z chorobą, zachowując jednocześnie dobre relacje z bliskimi może pomóc psychoterapia. Rozmowa ze specjalistą będzie miała na celu m.in. opracowanie technik radzenia sobie z labilnością nastroju czy zmianami zachowania, a także z objawami depresyjnymi czy myślami samobójczymi. Niektóre badania pokazują, że poprawa samopoczucia czy zadowolenia z życia może nawet zapobiegać nawrotom choroby. Dobór metody terapeutycznej należy dostosować do indywidualnych potrzeb i oczekiwań – o tym, jak wybrać psychoterapeutę, pisaliśmy w tym artykule.

Jakie interwencje mogą pomóc?

  • psychoterapia – rozmowa terapeuty z klientem, która umożliwia przeprowadzenie klienta przez proces terapeutyczny i wypracowanie rozwiązań, poprawiających jego funkcjonowanie;
  • psychoedukacja – kształtowanie świadomości na temat choroby, m.in. jej mechanizmów, zasad leczenia, niepokojących objawów, które powinny skłonić do kontaktu z lekarzem wśród pacjenta i jego bliskich.

Odpowiednia psychoterapia w chorobie dwubiegunowej może też być przydatna u osób chorujących od wielu lat, bowiem poprzez poprawę kondycji umysłowej i koncentracji zapobiega negatywnemu wpływowi choroby na tzw. funkcje poznawcze. Warto też wspomnieć, że nie tylko sami pacjenci mogą potrzebować psychoterapii – rozmowa ze specjalistą może pomóc rodzinie poradzić sobie ze zmianami w zachowaniu, jakie obserwuje u swoich bliskich. O tym, jak wesprzeć bliską osobę w walce z objawami depresji pisaliśmy tutaj.

W chorobie dwubiegunowej niezwykle ważne jest też dbanie o zdrowe odżywianie, zachowywanie prawidłowej masy ciała oraz aktywność fizyczna. Nieprawidłowe, podwyższone BMI wiąże się z dłuższym czasem trwania choroby.

Nowe technologie i ich rola w terapii

Internet i nowe technologie mogą stać się efektywnym sprzymierzeńcem w terapii choroby afektywnej dwubiegunowej. W związku z szybkim tempem życia, wygodną opcją dla wielu klientów jest psychoterapia online. Terapia zdalna daje możliwość rozmowy ze specjalistą w komfortowych warunkach zacisza własnego domu. 

Pomocne okazać się mogą również aplikacje self-help, które w łatwy sposób zapewniają kontakt z psychoterapeutą czy możliwość monitorowania stanu psychicznego bez względu na to, gdzie aktualnie znajduje się korzystająca z nich osoba. Mobilne rozwiązania mogą stanowić świetne uzupełnienie terapii tradycyjnej. Dobrze wpływają również na poprawę funkcji poznawczych.

Zdajemy sobie sprawę z tego, że podjęcie decyzji o rozpoczęciu terapii nie jest sprawą prostą, a całemu leczeniu w chorobie dwubiegunowej towarzyszy wiele pytań i wątpliwości. Ważne jest jednak, by nie ulegać krzywdzącym stereotypom i mieć odwagę poprosić o pomoc. Psychoterapia to bezpieczne i skuteczne narzędzie pomagające w radzeniu sobie z chorobą i towarzyszącym jej aspektom.

Najważniejsze, aby na drodze do zdrowia i dobrego samopoczucia psychicznego nie być samemu – istnieje wiele organizacji w Polsce i na świecie, które wspierają w walce z objawami depresyjnymi. Odpowiednie postępowanie przyczyni się nie tylko do unormowania nastroju i poprawy Twojego funkcjonowania, ale jest też kluczowe dla Twoich bliskich i utrzymania ich wzajemnych relacji.

Bezpłatna konsultacja psychologiczna

Referencje:

  1. Dane WHO  https://ourworldindata.org/mental-health (data ostatniego dostępu: 1.09.2021)
  2. https://ourworldindata.org/mental-health#bipolar-disorder (data ostatniego dostępu: 1.09.2021)
  3. McCormick, Ursula et al. “Diagnosis and treatment of patients with bipolar disorder: A review for advanced practice nurses.” Journal of the American Association of Nurse Practitioners vol. 27,9 (2015): 530-42. doi:10.1002/2327-6924.12275
  4. Harrison, Paul J et al. “Innovative approaches to bipolar disorder and its treatment.” Annals of the New York Academy of Sciences vol. 1366,1 (2016): 76-89. doi:10.1111/nyas.13048
  5. Bauer, M. and Pfennig, A. (2005), Epidemiology of Bipolar Disorders. Epilepsia, 46: 8-13. https://doi.org/10.1111/j.1528-1167.2005.463003.x
  6. Phillips, Mary L, and David J Kupfer. “Bipolar disorder diagnosis: challenges and future directions.” Lancet (London, England) vol. 381,9878 (2013): 1663-71. doi:10.1016/S0140-6736(13)60989-7
  7. R.M. Hirschfeld, “Differential diagnosis of bipolar disorder and major depressive disorder”, Journal of Affective Disorders, Vo. 169, Supp. 1, 2014, p. S12-S16
  8. Harrison, Paul J et al. “The Emerging Neurobiology of Bipolar Disorder.” Trends in neurosciences vol. 41,1 (2018): 18-30. doi:10.1016/j.tins.2017.10.006
  9. Bonnín, Caterina Del Mar et al. “Improving Functioning, Quality of Life, and Well-being in Patients With Bipolar Disorder.” The international journal of neuropsychopharmacology vol. 22,8 (2019): 467-477. doi:10.1093/ijnp/pyz018
  10. O. M Dean, E. Gliddon et al. “An update on adjunctive treatment options for bipolar disorder”, Bipolar Disorders. 2018; 20: 87-96
  11. Cerullo, Michael A, and Stephen M Strakowski. “A systematic review of the evidence for the treatment of acute depression in bipolar I disorder.” CNS spectrums vol. 18,4 (2013): 199-208. doi:10.1017/S1092852913000102
  12. Krantz, Megan et al. “Sexual Risk Behavior Among Youth With Bipolar Disorder: Identifying Demographic and Clinical Risk Factors.” Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry vol. 57,2 (2018): 118-124. doi:10.1016/j.jaac.2017.11.015

Czy artykuł był pomocny? Prosimy o opinię

Liczba głosów 0, średnia 0/5

Mogą Cię zainteresować

Ta strona korzysta z ciasteczek aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie oznacza, że akceptujesz naszą politykę prywatności.